Eduscience

Eduscience

Czy jad może nam pomóc? Powszechnie wiadomo, że jad wprowadzony do organizmu może wyrządzić raczej krzywdę niż pożytek. Doniesienia naukowców wskazują jednak na to, że niekiedy jad może mieć zbawienne działanie.

Jad jest złożoną, toksyczną mieszaniną związków o rozmaitym działaniu. Najczęściej są to związki białkowe. Jego skład chemiczny zależy od gatunku zwierzęcia – różny jest jad szerszenia, skorpiona, ale także różny jest jad węży, np. kobry, żmii czy grzechotnika.

Jad występuje u niektórych: pajęczaków (skorpiona, czarnej wdowy, pająka topika), węży (węża tygrysiego, czarnej mamby, żmii zygzakowatej, żararaki), ślimaków morskich (np. z rodziny stożków), meduz (osy morskiej), ukwiałów, owadów (np. pszczoły, osy, szerszeni), ryb (u niektórych sumów, u szkaradnicy), żab (drzewołazów), jaszczurek (helodermy meksykańskiej), ptaków (ifrity kowaldi), ssaków (dziobaka).

Jad jest wstrzykiwany w celu obezwładnienia lub zabicia ofiary, a czasami aby odstraszyć drapieżnika. Jad może mieć działanie neurotoksyczne lub hemolityczne. Działanie neurotoksyczne zaburza rozchodzenie się impulsów nerwowych po organizmie. Może również skutkować paraliżem, silnym bólem lub zanikiem czucia. Jady hemolityczne niszczą naczynia krwionośne, często powodując krwotoki wewnętrzne. Do innych skutków wprowadzenia jadu do organizmu ludzkiego zalicza się: senność, utratę świadomości, śpiączkę, problemy z oddychaniem, konwulsje, zaburzenie pracy serca, obniżenie ciśnienia krwi, dreszcze, wymioty, gorączkę czy ostry ból brzucha.

W latach 60. XX wieku uczony z Wielkiej Brytanii – John Vane wraz z zespołem prowadził badania nad sposobem regulowania ciśnienie krwi w organizmie ludzkim. Mając taką wiedzę, wykorzystał substancję zawartą w jadzie grzechotnika, która obniża ciśnienie krwi – do leczenia nadciśnienia. Sukces związany z tym odkryciem spowodował, że rozpoczęto badania nad dobroczynnym wpływem także innych substancji toksycznych na organizm ludzki. Obecnie są prowadzone badania m.in. nad substancjami zawartymi w jadzie skorpiona. Odkryto, że jedna z tych substancji ma zdolność przyklejania się do komórek nowotworowych. Połączenie tej substancji z inną substancją niszczącą komórki nowotworowe może być wykorzystane w leczeniu chorób nowotworowych. Podobne właściwości ma związek zawarty w jadzie skorpiona izraelskiego. Potwierdzono już, że niszczy on komórki groźnego nowotworu mózgu – glejaka.

W jadzie żmii o nazwie zdradnica śmiercionośna wykryto substancję, która powoduje zanik krzepliwości krwi. Jednym ze skutków ukąszenia tej żmii są rozległe krwotoki. Jak się okazuje omawiany związek może mieć zastosowanie w profilaktyce zawałów serca oraz udarów poprzez rozpuszczanie zakrzepów tworzących się w naczyniach krwionośnych.

Jad może być wykorzystany do leczenia bólu. Mambalgina – toksyna występująca w jadzie groźnego pająka – czarnej mamby, ma bardzo silne działanie przeciwbólowe. W odróżnieniu od morfiny stosowanej obecnie do uśmierzania bardzo silnego bólu, nie wykazuje ona właściwości uzależniających.

Badania nad zbawiennym wpływem toksyn na organizm ludzki prowadzone są od niedawna. Wszystkie nowe substancje, które mogą być dopuszczone do wykorzystania w leczeniu, muszą najpierw przejść wiele faz testów klinicznych, które pozwolą również zbadać ich ewentualny negatywny wpływ na organizm oraz sprawdzić ich działanie uboczne. Jednak wstępne wyniki badań pozwalają przypuszczać, że toksyczny jad przetworzony i użyty w odpowiedniej dawce może mieć w przypadkach nie tak znowu toksyczne działanie.   


Tekst: dr Agata Dragan

 

Źródło:

Sekrety Nauki 4(14), 2013

Galeria zdjęć

Webinaria Scientix dla nauczycieli

Serdecznie zapraszamy na webinaria dla nauczycieli przedmiotów przyrodniczych. W cztery kolejne środy o godzinie 15.00 zabierzemy Państwa w podróż do świata nauki. Pokażemy ciekawe materiały do pracy z uczniami i zaprezentujemy różne sposoby…

Czytaj więcej

Zdrowe opalanie, czyli jakie?

Jak długo mogę się dziś opalać? To pytanie zadajemy sobie szczególnie w bardzo słoneczne dni. Czy możliwe jest wyznaczenie czasu opalania, w którym naszemu organizmowi dostarczymy dawkę promieniowania potrzebną do wytworzenia witaminy D3, a jednocześnie…

Czytaj więcej

Wakacyjna lektura dla nauczycieli

Zachęcamy do wpisania na swoją wakacyjną listę lektur dwóch nowych raportów dotyczących edukacji przyrodniczej. To idealne lektury letnie dla tych wszystkich, którzy zainteresowani są nauczaniem STEM oraz wykorzystaniem gier w nauczaniu!

Czytaj więcej