Eduscience

Eduscience

Jaki wpływ na środowisko wywarły średniowieczne armie, toczące święte wojny przeciwko poganom zamieszkującym wschodnie wybrzeża Bałtyku? Odpowiedzi na to pytanie poszukiwał międzynarodowy zespół badawczy w projekcie „Krucjaty a ekologia”.

W XIII wieku rozpoczęły się krucjaty przeciwko ostatnim pogańskim plemionom zamieszkującym wschodnie wybrzeże Morza Bałtyckiego. Na ich podbitych ziemiach powstały państwa chrześcijańskie, którymi władali rycerze zakonu krzyżackiego i biskupi, co było zjawiskiem w Europie niespotykanym. Rycerze budowali zamki, ściągali osadników, zakładali miasta i prowadzili chrystianizację miejscowej ludności. Działalność zakonów przypadała na czasy zmian klimatycznych. Intensywność gospodarki krzyżaków w połączeniu ze zmianami klimatu wywarła znaczący wpływ na środowisko naturalne, szczególnie na świat roślin i zwierząt.

 

Badania pilotażowe poprzedzające projekt „Krucjaty a ekologia” wykazały, że okres podbojów krzyżackich zbiega się w czasie ze znacznym wzmożeniem eksploatacji zasobów roślinnych i zwierzęcych oraz ze związanymi z tym zmianami w krajobrazie ziem na wschodnim wybrzeżu Bałtyku. Ponieważ wiele elementów świata przyrody miało dla plemion nadbałtyckich charakter religijny, zmiany te były nieodłącznie związane z przekształceniami kulturowymi w tej części Europy.


Głos zwierzęcych kości

Podczas realizacji projektu przebadaliśmy liczne dane z zakresu archeozoologii, paleoekologii, geoarcheologii, historii, a także analizy izotopowej, aby szczegółowo ustalić, jaki wpływ na środowisko wywarło wznoszenie zamków przez zakon krzyżacki i działający na terenie Inflantów zakon kawalerów mieczowych. Przeprowadziliśmy badania porównawcze stanowisk położonych w dawnych Prusach i na Inflantach (obecnie Łotwa i Estonia), na które składały się wykopaliska, sampling i badania źródeł archiwalnych. Każdy zamek oraz otaczające go tereny, zwane komturią lub komandorią, poddano systematycznej analizie. Do uzyskania wiedzy na temat korzystania z zasobów naturalnych przez społeczności zamieszkujące zamki potrzebne były dane z prawidłowo datowanych znalezisk. Prace wykopaliskowe poprzedzone były dokładnym rozpoznaniem geofizycznym, dzięki czemu ustalono lokalizację podziemnych obiektów, zapewniając możliwość przeprowadzenia wykopalisk punktowych i uzyskania danych środowiskowych z nienaruszonych warstw.

Latem 2011 roku wykopaliska odbywały się na terenie średniowiecznej osady Biała Góra oraz Malborka (we współpracy ze Zbigniewem Sawickim i Waldemarem Jaszczyńskim), w będącej staropruskim grodziskiem i miejscem kultu Świętej Górze na Mazurach (we współpracy z Maciejem Karczewskim i Małgorzatą Karczewską), na zamku Karksi w południowej Estonii oraz na obszarze fosy i zewnętrznych murów obronnych zamku Kieś na środkowej Łotwie (gdzie współpracownikami byli Zigrīda Apala, Gundars Kalniņš i Oskars Uspelis). W następnym roku....

Dalszy ciąg artykułu jest tutaj

Tekst i zdjęcie: dr Aleksander Pluskowski

Tekst pochodzi z portalu Naukaonline.pl, magazynu Polskiej Akademii Nauk ACADEMIA.

Zdrowe opalanie, czyli jakie?

Jak długo mogę się dziś opalać? To pytanie zadajemy sobie szczególnie w bardzo słoneczne dni. Czy możliwe jest wyznaczenie czasu opalania, w którym naszemu organizmowi dostarczymy dawkę promieniowania potrzebną do wytworzenia witaminy D3, a jednocześnie…

Czytaj więcej

Wakacyjna lektura dla nauczycieli

Zachęcamy do wpisania na swoją wakacyjną listę lektur dwóch nowych raportów dotyczących edukacji przyrodniczej. To idealne lektury letnie dla tych wszystkich, którzy zainteresowani są nauczaniem STEM oraz wykorzystaniem gier w nauczaniu!

Czytaj więcej