Eduscience

Eduscience

Co to za drzewo, które daje światło, zawiera naturalny filtr przeciwsłoneczny można z niego zrobić mydło, z jego owoców wytwarza się olej, produkty kosmetyczne, a także … piękną biżuterię, którą noszą m.in. hollywoodzkie gwiazdy?

Drzewo, o którym mowa we wstępie artykułu ma jeszcze wiele zastosowań, ma także kilka nazw – tung molukański (Aleurites moluccanus), tungowiec molukański, dwuguz trzyłatowy, kroplan trzyłatowy, a także kukui. Ta ostatnia jest chyba najpopularniejsza. Tung jest gatunkiem drzewa z rodziny wilczomleczowatych (Euphorbiaceae). Prawdopodobnie pochodzi z Malezji, ale obecnie uprawia się go w wielu krajach tropikalnych i subtropikalnych. Na Hawaje trafił z pierwszymi polinezyjskimi żeglarzami.

Drzewo dorasta do wysokości 15 m, jego liście mają kształt sercowatojajowaty lub są trzyklapowe.

Kwiaty drobne i liczne, zebrane w szczytowe wiechy, mają dwudzielny kielich i 5 białawych płatków. Są rozdzielnopłciwe; w męskich jest 20 pręcików, w żeńskich zaś – 1 słupek.

Tung zasłynął przede wszystkim za sprawą okrągłych owoców o średnicy do 5 cm, zawierających 3 duże pestki.

Z nasion zwanych bankulami uzyskuje się olej bankul, używany głównie do wyrobu pokostów i mydła. Wyciąg ma właściwości wygładzające, uspokajające, regenerujące, stabilizujące i jest składnikiem łatwo wchłanialnym, zwiększającym odporność skóry na czynniki zewnętrzne (posiada naturalny filtr przeciwsłoneczny), łagodzi podrażnienia. Spalanie rozgniecionych nasion, zawierających ok. 60% tłuszczu, stanowi źródło oświetlania.

Z powodu bardzo małej masy i pięknego wyglądu po wypolerowaniu nasiona kukui stosuje się do produkcji pięknej biżuterii, kojarzonej z hawajskimi wyspami.

Nasiona wykorzystuje się także w kuchni indonezyjskiej (gdzie są nazywane kemiri), malajskiej (buah keras) i hawajskiej. Olej kukui zawiera dużą ilość nienasyconych kwasów tłuszczowych (przede wszystkim kwas linolowy). Obecności tunga można doszukać się w wielu daniach z egzotycznych zakątków Azji, jak Malezja czy Bali, np. w potrawie o nazwie opor ayam – kurczak w kokosowym sosie.

Hawajczycy w chwilach niepokoju, zdenerwowania mawiają:

Pupuhi kukui – malino ke kai.

Co można przetłumaczyć w taki sposób – jeśli wody morza są niespokojne rybak musi żuć nasiona kukui, a potem je wypluć. Morze powinno stać się spokojnym i przejrzystym.

Drzewa symbolizują oświecenie, spokój. Ale przede wszystkim tung to drzewo światła. Bywa nazywany Candelnut Tree. Jego owoce łatwo palą się, a ponieważ tworzą złożone owocostany, kolejne orzeszki zapalają się od siebie, podtrzymując w ten sposób światło. W polinezyjskich domach za doglądanie ognia i dbanie o to by nie zgasł odpowiedzialne często były…dzieci.

Z sadzy powstałej przy spalaniu orzechów wyrabiano barwniki do wykonywania tatuaży, barwienia tkanin i malowania etnicznych wzorów na łodziach, często wykonywanych z pnia tunga.

 

Tekst: dr. inż. Ewa Zaraś-Januszkiewicz

 

Bibliografia

Podbielkowski Z., 1989: Słownik roślin użytkowych. PWRiL, Warszawa

Rośliny kwiatowe. Warszawa: Muza S.A., 1998, s. 390-391, seria: Wielka Encyklopedia Przyrody.

Smith, C.A. 1966. Common names of South African plants. Memoirs of the Botanical Survey of south Africa No. 35.

Galeria zdjęć

Dołącz do projektu polarnego dla szkół

Drodzy Nauczyciele, mamy dla Was i dla Waszych szkół kolejną projektową propozycję Projekt EDU-ARCTIC2 oferuje ciekawe pakiety, z którymi uczniowie mogą pracować samodzielnie lub pod Waszym okiem, a także webinaria polarne i filmy 360 stopni…

Czytaj więcej