Eduscience

Eduscience

Nauczanie blokowe jest sposobem organizacji procesu dydaktycznego, łączącym treści przedmiotów pokrewnych. Fot.<br />
 Andre Deak (las na Nizinie Amazonki), Axel Rouvin (piorun), Anna <br />
Ostrowska (zestawienie), źródła: http://commons.wikimedia.org/

Jak nowocześnie nauczać? Jak kształtować odpowiednie postawy i umiejętności uczniów, oszczędzając przy tym jednostki lekcyjne? Rozwiązaniem może być nauczanie blokowe, które jest sposobem organizacji procesu dydaktycznego, łączącym treści przedmiotów pokrewnych.


Wychodząc naprzeciw potrzebom współczesnej edukacji, obszernym zagadnieniom zawartym w podstawie programowej i małej liczbie godzin przeznaczonych na jej realizację, co wielokrotnie spędza sen z powiek niejednemu nauczycielowi, postanowiłam stworzyć cykl artykułów poświęconych znanemu już nauczaniu blokowemu. Chciałabym, aby niniejszy artykuł był wprowadzeniem do serii scenariuszy zajęć, które pomogą połączyć pewne zagadnienia wspólne różnym przedmiotom i zachęcą nauczycieli do wykorzystywania tej metody nauczania. Duża oszczędność czasu, materiały finalne, których autorami są dzieci i duża satysfakcja nauczycieli, związana zarówno z realizacją podstawy programowej, jak i tworzeniem atrakcyjnych materiałów do wykorzystania w przyszłości.


Zapisy ogólne podstawy programowej na III i IV etapie nauczania

W niniejszym artykule skupię się na nauczaniu blokowym w III etapie edukacji. Jak wiadomo zapisy ogólne podstawy programowej, obowiązującej od 2009 roku, obejmują III i IV etap kształcenia, stanowiąc fundament wykształcenia, umożliwiający zdobycie przez uczniów odpowiednich kwalifikacji zawodowych, doskonalenie których odbywa się w zależności od potrzeb i możliwości w dorosłym życiu. Zapisane są one w postaci trzech ogólnych celów oraz siedmiu umiejętności, które uczniowie powinni nabyć w III i IV etapie kształcenia.

Warto je tu przytoczyć, gdyż osiągnięcie tych celów i ukształtowanie u uczniów wymienionych umiejętności ułatwia nauczanie blokowe.

„Celem kształcenia ogólnego na III i IV etapie edukacyjnym jest:
  1. przyswojenie przez uczniów określonego zasobu wiadomości na temat faktów, zasad, teorii i praktyk;
  2. zdobycie przez uczniów umiejętności wykorzystania posiadanych wiadomości podczas wykonywania zadań i rozwiązywania problemów;
  3. kształtowanie u uczniów postaw warunkujących sprawne i odpowiedzialne funkcjonowanie we współczesnym świecie.
Do najważniejszych umiejętności zdobywanych przez ucznia w trakcie kształcenia ogólnego
na III i IV etapie edukacyjnym należą:
  1. czytanie – umiejętność rozumienia, wykorzystywania i refleksyjnego przetwarzania tekstów, w tym tekstów kultury, prowadząca do osiągnięcia własnych celów, rozwoju osobowego oraz aktywnego uczestnictwa w życiu społeczeństwa;
  2. myślenie matematyczne – umiejętność wykorzystania narzędzi matematyki w życiu codziennym oraz formułowania sądów opartych na rozumowaniu matematycznym;
  3. myślenie naukowe – umiejętność wykorzystania wiedzy o charakterze naukowym do identyfikowania i rozwiązywania problemów, a także formułowania wniosków opartych na obserwacjach empirycznych dotyczących przyrody i społeczeństwa;
  4. umiejętność komunikowania się w języku ojczystym i w językach obcych, zarówno w mowie, jak i w piśmie;
  5. umiejętność sprawnego posługiwania się nowoczesnymi technologiami informacyjno-komunikacyjnymi;
  6. umiejętność wyszukiwania, selekcjonowania i krytycznej analizy informacji;
  7. umiejętność rozpoznawania własnych potrzeb edukacyjnych oraz uczenia się;
  8. umiejętność pracy zespołowej.”
[PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA OGÓLNEGO DLA GIMNAZJÓW I SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH, KTÓRYCH UKOŃCZENIE UMOŻLIWIA UZYSKANIE ŚWIADECTWA DOJRZAŁOŚCI PO ZDANIU EGZAMINU MATURALNEGO]

Ponadto podstawa programowa w dalszej części zapisów ogólnych zobowiązuje każdego nauczyciela i szkołę do dbania o wzbogacenie słownictwa uczniów, o należyte posługiwanie się uczniów językiem polskim i skuteczne nauczanie języków obcych, do wychowywania uczniów do właściwego odbioru i wykorzystania mediów, czyli edukacji medialnej, przystosowanie uczniów do życia w społeczeństwie informacyjnym, kształtowania postaw sprzyjających ich dalszemu rozwojowi indywidualnemu i społecznemu, takich jak: uczciwość, wiarygodność, odpowiedzialność, wytrwałość, poczucie własnej wartości, szacunek dla innych ludzi, ciekawość poznawcza, kreatywność, przedsiębiorczość, kultura osobista, gotowość do uczestnictwa w kulturze, podejmowania inicjatyw oraz do pracy zespołowej, kształtowania postawy obywatelskiej, postawy poszanowania tradycji i kultury własnego narodu i innych narodów.

Niewątpliwie są to bardzo trudne zadania stawiane przed szkołą i nauczycielami. W obliczu takich celów, a także zmieniającego się świata niezwykle ważne stają się metody pracy z uczniami.


Czym jest nauczanie blokowe? Po co jest tworzone? Jakie są jego cele?


Otóż nauczanie blokowe jest sposobem organizacji procesu dydaktycznego, który polega na łączeniu treści przedmiotów pokrewnych, w różnego rodzaju cykle tematyczne. Służy osiąganiu celów podstawy programowej poprzez pokazywanie ścisłych związków pomiędzy przedmiotami, które niejednokrotnie są przez nauczycieli i uczniów traktowane bardzo indywidualnie. Realizacja zagadnień metodą nauczania blokowego wymaga niewątpliwie współpracy nauczycieli uczących kilku przedmiotów, określenia ról i zakresu obowiązków każdego z nich. Na początku wiąże się to z ciężką pracą. Należy bowiem zastanowić się nad wspólnym tematem zajęć, nad treściami podstawy programowej, które każdy z nauczycieli biorących udział w tym przedsięwzięciu zechce w nim zawrzeć i w jakim zakresie. Bardzo ważne jest też określenie celów, jak również umiejętności, które uczeń powinien nabyć podczas realizacji zajęć taką metodą. Pracę należy zacząć od przygotowania scenariusza zajęć i co, na równi ważne ze scenariuszem – materiałów, z których uczniowie będą korzystali, tworząc dany projekt w ramach nauczania blokowego, m.in. linki do sugerowanych stron.

Warto wspomnieć, że zajęcia powinny pozostawić po sobie produkt finalny w postaci rozwiązanego problemu. Nauczyciel musi tak pokierować daną grupą, aby w wyznaczonych ramach czasowych mogła zrealizować postawione cele. Metodą pracy może być np. metoda WebQuestu (o której niebawem ukaże się osobny artykuł na naszym portalu), a finalnym produktem, może być np. nakręcony film edukacyjny, wystawa prac wykonanych w czasie zajęć, prezentacja multimedialna zaprezentowana na forum klasy lub szkoły, gazetka szkolna, opisująca poszczególne etapy realizacji danego tematu. Oczywiście zaproponowana metoda  pociąga za sobą nakłady finansowe i techniczne ze strony szkoły, należą do nich np. i odpowiednie wyposażenie pracowni, umożliwienie uczniom dostępu do sprzętu multimedialnego połączonego z internetem, aparatu fotograficznego i kamery, a także  materiałów i urządzeń biurowychw postaci kart brystolu, kolorowych flamastrów, kredek papieru kserograficznego, kserografu, drukarki.


Przebieg zajęć i korzyści dla uczniów, nauczycieli i szkoły wynikające z realizacji zajęć metodą nauczania blokowego

Na początku uczniowie zostają zapoznani z tematem i celami przygotowanych zajęć. Otrzymują poszczególne role i się w nie wcielają. W internecie wyszukują odpowiednie informacje na zadany temat, który na podstawie wyszukanych informacji opracowują w dowolnie obranej formie (oczywiście pod nadzorem nauczyciela prowadzącego). Nauczyciele, których przedmioty zostają objęte nauczaniem blokowym, sprawują opiekę metodyczną, merytoryczną i wychowawczą nad uczniami. Zagadnienia opracowywane przez uczniów powinny być złożone, wieloaspektowe, z wieloma możliwościami rozwiązania, tak, aby uczniowie nie mogli w prosty sposób znaleźć rozwiązania, lecz byli zmuszeni do poszukiwań w wielu źródłach, a przykłady rozwiązań powinny odnosić się do realnych sytuacji i problemów, spotykanych w codziennym życiu. Rozwiązywane problemy powinny dawać możliwość wcielania się uczniów w różne role, scenariusze zajęć powinny zakładać np. utworzenie przez uczniów fundacji, prowadzenia śledztwa detektywistycznego lub odkrywania jakiejś tajemnicy. Zapoznając się z różnego rodzaju zagadnieniami, uczniowie próbują rozwiązać problem o różnej skali ważności i starają się tę hierarchię ważności zachowywać. Przykładem takiego zadania może być chociażby stworzenie projektu zagospodarowania danej przestrzeni na terenie gminy lub w jakiejś konkretnej miejscowości. W metodzie nauczania blokowego zakłada się, że do wniosków uczniowie dochodzą sami. Konsultują je z nauczycielem prowadzącym daną grupę.

Udział w problemowym, złożonym projekcie przede wszystkim uczy twórczego myślenia. Zmusza do całościowego a nie tylko przedmiotowego podejścia do danego zagadnienia, do spojrzenia na nie z wielu stron oczami różnych osób, którym w projekcie wyznaczono określone role. Uczniowie doświadczają różnego rodzaju emocji na płaszczyźnie objętych stanowisk. Pod kierunkiem nauczyciela uczą się logicznego myślenia, współpracy w grupie, ponoszenia odpowiedzialności za podjęte działania oraz samodzielnego wychwytywania popełnionych błędów i znajdywania alternatywnych rozwiązań, podejmowania odpowiedzialnych decyzji samodzielnego działania służącego realizacji celów. Nauczyciel pełni tu rolę przewodnika. Jest osobą wspomagającą postępy w osiąganiu celów projektowych.


Podsumowanie

Mam świadomość, że zaproponowana metoda nie należy do najłatwiejszych i prawdopodobnie część nauczycieli sceptycznie podejdzie do tego typu rozwiązań. Głównymi barierami powodującymi sceptycyzm mogą być:
  • stworzenie odpowiedniego zaplecza wymagającego niemałych nakładów finansowych,
  • faktyczna realizacja podstawy programowej z poszczególnych przedmiotów,
  • czas potrzebny na przygotowanie i realizację takich zajęć (czasami kosztem czasu wolnego),
  • stworzenie zespołu nauczycieli chcących wspólnie realizować i nadzorować projekt.
Biorąc pod uwagę korzyści edukacyjne, które można osiągnąć metodą nauczania blokowego uważam, że warto włączyć ją do swoich metod pracy, może zaczynając od realizacji niewielkiej partii materiału, np. z jednym nauczycielem pokrewnego przedmiotu, traktując ją jako ogromny krok naprzód w nowoczesnej edukacji. Współtworząc takie zajęcia i widząc efekty ich realizacji, mogę bez wątpienia stwierdzić, że jest to przyszłość polskiej szkoły.


Tekst: Agnieszka Kaczorowska-Żydek

Galeria zdjęć

Dołącz do projektu polarnego dla szkół

Drodzy Nauczyciele, mamy dla Was i dla Waszych szkół kolejną projektową propozycję Projekt EDU-ARCTIC2 oferuje ciekawe pakiety, z którymi uczniowie mogą pracować samodzielnie lub pod Waszym okiem, a także webinaria polarne i filmy 360 stopni…

Czytaj więcej